Ontzettend GAVE dagen!
(uit: Wolkenridder, magazine voor KLM-ers)

"Nou weet ik dat het glas in een vliegtuig duurder is dan een auto", zegt de 9-jarige Sabine Heus. 'Want ik kan hier heel veel leren van de vliegtuigen en zo. Enne, ik vind het heel leuk. We gaan overal heen. Voor mij mag dit best elk jaar wel. " We mogen aannemen dat de meesten van de 32.000 bezoekers (én de 2000 vrijwilligers) van het Open House op 8 en 9 oktober 1994 er net zo over denken. Want wat hebben we genoten. Van de (190 keer door acht chauffeurs en tien gidsen verreden) rondritten over het platform, van de kamelen en de elektrische stier, van de zwanen, van Suske & Wiske, van de 4000 suikerspinnen en de 17.000 hot dogs, van alle films en exposities ....

Op het Open House trokken in het bijzonder de zwanen veel aandacht. Op 7 oktober, de verjaardag van de KLM zelf, begroetten de zes zwanen - een initiatief van Catering Inflight Services - aan het begin van de pieren op Schiphol alle vertrekkende en aankomende passagiers. Via een Polaroid foto konden kinderen zich met de verschillende zwanen laten vereeuwigen. Zo was er een vakantiezwaan, uitgerust met zonnebril en rugtas; een zakelijke zwaan met vest; en het ijzersterke succesnummer was de stewardess-zwaan met een babyzwaantje onder haar vleugel. Veel volwassenen, met name de Japanse passagiers, wilden ook wel met de zwanen op de foto. Kinderen kregen een KLM buideltasje met het KLM-75-jaar-logo en candy bars uitgereikt. Om dit alles mogelijk te maken was een fors aantal vrijwilligers nodig om de zwanen-kostuums te dragen. Dat de zwanen zo succesvol waren, kwam zeker omdat de kostuums er zo levensecht uitzagen. Ontwerpster Emmy Schouten uit Amsterdam en maker Koen van Os van Van Os 3D Vormgeving deden eerder ervaring op bij onder meer de musical Cats en bij Euro Disney.

Een wandelende kroket en een synchroon sprekende uil
(uit: Sign & Display)


De uitdaging van een blow-upmaker ligt in het zo goed en zo mooi mogelijk maken van de opdracht, waarbij het idee het kindje van de opdrachtgever moet blijven. Daarom is regelmatig contact nodig tijdens het productieproces. Aldus Koen van Os van Van Os 3D Vormgeving, die zorgvuldig omgaat met zijn professioneel hobbyisme.

Er zijn veel manieren om je dagelijks brood te verdienen, maar verkleed als kroket rondlopen op een vakbeurs zal voor de meeste mensen niet iets zijn waar ze als kind al van droomden. Degenen die het doen zijn veelal studenten die er een welkome aanvulling op hun studiebeurs mee verdienen. Hun werk wordt een stuk aangenamer als ze een kroket treffen die is geproduceerd door Van Os 3D Vormgeving.

"Voor deze toepassing is niet alleen het uiterlijk van de blow-up van belang", zegt naamgever van het bedrijf Koen van Os, "maar ook het comfort, er moet iemand mee rondlopen. 't Leuke van zo'n opdracht is juist dat er verschillende aspecten aan zitten."

De opdracht kwam van de Tilburgse snack-fabrikant Breti die op deze ludieke manier een nieuw product wilde introduceren. Van Os: "Om te beginnen moet er iemand met zo'n ding rond kunnen lopen, dat betekent dat je rekening moet houden met het gewicht en dat je een draagsysteem moet integreren. De kroket weegt maar twaalf kilo, een flinke rugzak is zwaarder, en er zitten verstelbare draagbanden in, zodat personen van verschillende lengte een comfortabele draaghoogte kunnen kiezen."

Toen het materiaal gekozen was op basis van het geringe gewicht, legde dat wel een claim op de uiterlijke afwerking. Die moest daaraan worden aangepast. Van Os: "Het moest zo echt mogelijk worden, dus de kleur en de glansgraad luisterden heel nauw. Hierover was dan ook regelmatig overleg met Breti. De afwerking van het oppervlak stelde me aanvankelijk voor problemen. Dat typische korrelige uiterlijk van een kroket moest worden nagebootst. Uiteindelijk hebben we tempex geraspt, dat gaf precies het goede effect." In de afwerkingsfase vond Breti de blow-up enkele decimeters te kort. Dat was geen probleem, de kop zat er nog niet op. "Als we het in een later stadium hadden gepresenteerd was er wel een probleem geweest", zegt Van Os.

Zijn bedrijf bestaat pas een half jaar en Koen van Os is nog piepjong, maar toch is hier geen sprake van een nieuweling. Al op 12-jarige leeftijd knutselde Van Os bewegende figuren in elkaar van uit vaders bedrijf afgedankte motortjes en pompjes. In combinatie met, wie herinnert ze zich niet, onderdelen van Lego, Meccano en Fischer Techniek. Aanvankelijk was het de beweging op zich die de jonge Van Os boeide, maar gaandeweg werd het een uitdaging die beweging zo levensecht mogelijk te maken.

Het knutselen bleef doorgaan tijdens de grafische opleiding en werd later zijn beroep, als modelmaker bij de Efteling. En nu dan zelfstandig. Niet zozeer omdat de commercie lokte. Van Os: "Zelfstandigheid geeft de mogelijkheid tot, tja, niet zozeer meer vrijheid maar grotere uitdagingen. Ik kan met voorstellen komen om het beter en mooier te doen." Hij noemt het een voordeel daarbij niet gebonden te zijn aan een bepaald materiaal. "Ik kies het materiaal dat past bij het ontwerp, niet omgekeerd."

Een vormgever mag niet zomaar zijn eigen creativiteit loslaten op een opdracht, vindt Van Os. "Je wordt gevraagd om te maken wat de opdrachtgever in zijn hoofd heeft, een idee letterlijk vorm te geven. Het is het idee van iemand anders en dat moet zo blijven. De uitdaging ligt er juist in, het zo goed en zo mooi mogelijk te doen."

Van Os hecht dan ook grote waarde aan een nauw contact met de opdrachtgever tijdens het werk aan een project. "Het is belangrijk de klant op de hoogte te houden van de stand van zaken en hem te betrekken bij het proces. Het moet zijn kindje blijven en bovendien voorkom je ermee dat je aan het eind van de rit iets hebt gemaakt waarvan wordt gezegd, ja maar zó had ik het niet bedoeld."

Naast opdrachten werkt Van Os eigen ideeën uit, waarin beweging en vorm de hoofdrol spelen. Op zijn werkkamer staat een uil van een centimeter of zestig, hoog die niet alleen snavel-synchroon spreekt, maar de tekst ook begeleidt met bijbehorende gebaren. Compleet met zichtbare ademhaling. Een programmawals die in een vroeger leven het verloop van de wascyclus in een wasautomaat regelde, zorgt voor de besturing. De aandrijving gebeurt met perslucht.

In de werkplaats klinken de pneumatische ventielen bijna even luid als de stem op de geluidscassette, maar dat is volgens de ontwerper niet iets wat in de praktijk speelt. "Het gaat om het mechanisme in de pop, deze aansturing en aandrijving gebruikte ik hier alleen maar omdat ik die toevallig voorhanden had. In praktijktoepassingen laten elektromotortjes het mechaniek geruisloos werken. De aansturing wordt dan elektronisch. Mechanische aansturing met een wals is wel bedrijfszeker, maar voor een gesprek van een paar minuten zou de wals veel te groot moeten worden.

Een gruwel zijn in de ogen van Van Os de wuivende Sinterklaas en kerstmannen, die ook in de voorbije decembermaand weer vele etalages 'sierden'. "Die dodelijk saaie beweging valt niemand toch meer op. Een onregelmatiger beweging blijft veel beter de aandacht trekken." Zo'n uitvoering is dan wel aanmerkelijk duurder dan de bekende poppen. Van Os: "Inderdaad, maar voor die meerprijs krijgen ze dan ook wel kwaliteit. Misschien moeten we eens denken over een soort lease- of huurconstructie. Maar zover zijn we nog niet."

Er wordt met de gedachte gespeeld de Breti-kroket ook in toonbankformaat te maken voor presentatie op de verkooppunten. Een klein stapje verder en de goudkrokante snack danst de lambada op de counter van een smulpaleis. "Alles kan", zegt Van Os.

Van Os maakt in opdracht ook allerlei afgietsels, van cherubijntjes voor restauratie van monumentale ornamenten tot griezelgezichten voor horrorfeesten. Hierop sluit naadloos aan de ontwikkeling van een sprekende kop waarvan het hele gezicht mimisch kan bewegen. Uiteraard beweegt ook hier de mond synchroon met de tekst. Het gelaat wordt volgens een eigen procédé van Van Os vervaardigd uit gevulkaniseerd latexschuim. Het recept hiervan is uiteraard geheim, maar de bedenker wil wel kwijt dat de truc zit in de luchtbellen die ontstaan bij de verwarming van het materiaal. Het werken met latexschuim maakt het mogelijk goed gelijkende portretten te maken. Te denken zou zijn aan een sprekende display met het gezicht uit de TV-spot of van een bekende Nederlander. Denk eens aan Cora van Mora die hoogst persoonlijk de klant toespreekt bij het openen van de vrieskoeling om een zak bitterballen te pakken.